UPV in Nederland: verpakkingen, textiel, elektronica, batterijen

UPV in Nederland: vier regelingen op een rij

Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) verplicht producenten en importeurs om de inzameling, sortering en recycling van het afval van hun producten te organiseren en te betalen. Breng je fysieke goederen op de Nederlandse markt, dan stel je eerst je eigen rol vast en meld je je vervolgens aan bij de uitvoerder van de betreffende regeling. Weten welke wettelijke kaders voor je assortiment gelden, is daarmee de eerste stap.

In Nederland geldt een verplichte UPV voor een vastgelegde reeks productgroepen, elk met eigen verplichtingen. Je bent producent zodra je zo'n product in Nederland maakt of het als importeur voor het eerst op de Nederlandse markt brengt.^[1] Vier van die regelingen raken productbedrijven en webshops rechtstreeks: verpakkingen, textiel, elektrische en elektronische apparatuur, en batterijen. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt toezicht op de naleving van de UPV in Nederland.^[2] Verkoop je ook over de grens naar andere EU-lidstaten, bijvoorbeeld Duitsland, dan komen daar aparte nationale registraties bij onder wetten als het VerpackDG of de ElektroG.

• Verpakkingen: geregeld in het Besluit beheer verpakkingen 2014 en uitgevoerd door Verpact.
• Textiel: geregeld in het Besluit UPV textiel uit 2023 en vooral gecoördineerd door Stichting UPV Textiel.
• Elektronica (AEEA): geregeld in de Nederlandse AEEA-regelgeving en collectief uitgevoerd door Stichting OPEN.
• Batterijen: geregeld in de batterijwetgeving en gecoördineerd door Stichting OPEN, dat de uitvoeringsorganisatie van Stichting Batterijen per 1 januari 2024 overnam.

Welke rol je precies in de keten hebt, bepaalt per productgroep of je de volledige producentenplichten draagt of alleen een rapportageplicht.

Verpakkingen: Verpact en de grens van 50.000 kilo

De verpakkingsregeling staat in het Besluit beheer verpakkingen 2014. Producentenorganisatie Verpact voert het collectieve systeem uit: producenten en importeurs geven op hoeveel verpakking zij op de Nederlandse markt brengen en betalen daarover de afvalbeheersbijdrage aan Verpact.^[3] Bedrijven die verpakte producten maken, importeren of op de Nederlandse markt brengen, zijn wettelijk verantwoordelijk voor die verpakking tot en met de afvalfase.^[3]

Onder de huidige Nederlandse regels geldt een wettelijke gewichtsgrens. Bedrijven die in een kalenderjaar meer dan 50.000 kilo verpakkingsmateriaal op de Nederlandse markt brengen, moeten die hoeveelheid opgeven, de afvalbeheersbijdrage aan Verpact betalen en elk jaar vóór 1 augustus via Verpact rapporteren over hun preventie- en recyclingmaatregelen.^[3] Blijf je daaronder, dan gelden de bijdrage en de opgaveplicht niet. Wie verpakking op de Nederlandse markt brengt, moet echter altijd kunnen laten zien hoeveel die verpakking weegt en van welk materiaal zij is gemaakt.^[3]

De Europese verpakkingsverordening (PPWR) kent haar eerste verplichtingen vanaf 12 augustus 2026. Fabrikanten van verpakking moeten dan een conformiteitsbeoordeling hebben uitgevoerd en een conformiteitsverklaring hebben opgesteld, en elk bedrijf moet vaststellen welke rol of rollen het in de verpakkingsketen vervult, omdat die rol en het type verpakking bepalen welke plichten gelden.^[4][5] Niet alle regels zijn al definitief: de EU werkt de PPWR de komende jaren verder uit, tot en met 2029.^[4] Verplichte inschrijving in een landelijk producentenregister volgt naar verwachting later, maar een Nederlandse uitvoeringsregeling met een datum is nog niet gepubliceerd. Behandel die stap dus als onzeker. De grens van 50.000 kilo uit het besluit van 2014 is de regel die vandaag geldt.^[3]

Textiel: Stichting UPV Textiel

De UPV voor textiel geldt in Nederland sinds 1 juli 2023, op grond van het Besluit UPV textiel.^[6] De regeling raakt alle producenten en importeurs die beroepsmatig consumentenkleding, bedrijfskleding, bedden-, tafel- of huishoudlinnen voor het eerst op de Nederlandse markt brengen.

Anders dan bij verpakkingen kent de textielregeling geen ondergrens. Eén kledingstuk of één stuk huishoudtextiel zakelijk op de Nederlandse markt brengen is al genoeg om registratie- en rapportageplichten te laten ontstaan. De registratie zelf loopt via Rijkswaterstaat; daarna voldoe je individueel of sluit je je aan bij een erkende producentenorganisatie. Stichting UPV Textiel is de grootste erkende producentenorganisatie in Nederland, naast erkende regelingen als European Recycling Platform Nederland en Collectief Circulair Textiel. Individueel voldoen mag ook, al is collectief deelnemen de norm.

• Jaarlijkse registratie en opgave van alle kleding en linnen die je op de Nederlandse markt brengt.
• Betaling van een afvalbeheersbijdrage per kilo, afhankelijk van materiaal en categorie.
• Financiering en organisatie van inzameling, hergebruik en hoogwaardige vezel-tot-vezelrecycling.
• Halen van de wettelijke circulariteitsdoelen: in 2025 moet minstens 50% van het gewicht dat je het jaar ervoor op de markt bracht worden voorbereid voor hergebruik of worden gerecycled, en die doelen lopen jaarlijks op tot 2030.^[7]

Importeurs en verkopers op afstand die kleding rechtstreeks aan Nederlandse consumenten leveren, gelden onder het besluit van 2023 volledig als producent en rapporteren dus elk jaar.

Elektronica en batterijen: beide bij Stichting OPEN

Elektrische en elektronische apparatuur en batterijen lopen in Nederland via twee aparte UPV-sporen, die bij moderne consumentenproducten vaak samenvallen. De plichten voor elektrische apparaten volgen uit de Regeling afgedankte elektrische en elektronische apparatuur.^[8] Afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA) wordt collectief beheerd door Stichting OPEN, die de registratie, inzameling en recycling regelt voor alle categorieën apparaten en verlichting; producenten en importeurs worden vastgelegd in het Nationaal (W)EEE Register.^[9]

Batterijen hebben hun eigen spoor. Producenten en importeurs die UPV-plichtige producten zoals draagbare batterijen op de Nederlandse markt brengen, rapporteren elk jaar aan Rijkswaterstaat: hoeveel zij hebben verkocht, hoeveel afval zij hebben ingezameld en, afhankelijk van de productgroep, hoeveel daarvan in nieuwe producten terechtkwam.^[2] Het collectieve systeem voor batterijproducenten en -importeurs wordt gecoördineerd door Stichting OPEN: sinds 1 januari 2024 geeft die ook invulling aan de producentenverantwoordelijkheid voor batterijen, nadat de uitvoeringsorganisatie van Stichting Batterijen (Stibat Services) daarin opging. Een aparte batterijorganisatie om je bij aan te sluiten bestaat dus niet meer. Importeer je gadgets op batterijen, elektronisch speelgoed of elektrisch gereedschap, dan breng je tegelijk een apparaat én een batterij op de markt.

Webshops die samengestelde producten verkopen, delen elk onderdeel apart in en melden het aan bij de juiste organisatie. Zo wordt niets dubbel geteld en blijft er niets liggen.

Wat dit betekent voor je webshop en hoe de regels zich ontwikkelen

Wie in Nederland een webshop of een distributienetwerk runt, ontkomt niet aan een inventarisatie per artikel: welke van de vier UPV-categorieën raakt dit product? Eén product kan er meerdere tegelijk oproepen. Een slim kledingstuk op batterijen, verzonden in een kartonnen doos, valt onder verpakkingen, textiel, elektronica en batterijen tegelijk.

• Breng het buitenste en het primaire verpakkingsmateriaal in kaart en zet het jaarvolume af tegen de grens van 50.000 kilo.
• Deel alle kleding en huishoudtextiel in en bereken het totale gewicht in kilo's voor de textielopgave.
• Zonder alle elektronische apparaten en verlichting af voor de registratie bij Stichting OPEN.
• Neem alle ingebouwde, uitneembare en meegeleverde batterijen apart mee in de batterijrapportage.

De regelgeving beweegt zowel in Brussel als in Den Haag. De richting is duidelijk: meer verantwoordelijkheid bij de producent en meer digitale registers. De uitwerking, de toekomstige tarieven en de administratieve procedures liggen echter nog niet vast. Een algemene checklist laat wel zien wat er speelt, maar niet hoe jouw keten op die verschuivingen aansluit.

Welke verplichtingen gelden, hangt per regeling af van je precieze rol in de keten. Wie zelf produceert, wie importeert, wie bij Nederlandse leveranciers inkoopt en wie onder eigen merk verkoopt: voor de ene regeling ben je producent, voor de andere niet. Die verschillen zijn met een algemene checklist niet betrouwbaar op te lossen. Wil je weten waar je vandaag staat, start dan de digitale behoefteanalyse. Daarna helpen onze specialisten bij ClearoSystems je met de invoering en houden ze je bij als de regels veranderen.

Veelgestelde vragen

Welke regeling geldt voor wat ik verkoop?

Dat hangt af van je product. Elektronica en batterijen vallen allebei onder Stichting OPEN, dat de batterijen sinds 1 januari 2024 uitvoert. Kleding valt onder de UPV Textiel: je registreert bij Rijkswaterstaat en kunt je daarna aansluiten bij een producentenorganisatie zoals Stichting UPV Textiel. Alle productverpakking valt onder Verpact.

Wanneer ben ik zelf producent?

Je geldt in de regel als producent zodra je een product in Nederland maakt, of zodra je het als importeur voor het eerst op de Nederlandse markt brengt.

Waar begin ik als er nog niets geregeld is?

Zet eerst op een rij welke UPV-plichtige productgroepen in je assortiment zitten. Bepaal daarna je rol in de keten en meld je aan bij de bijbehorende organisaties.

Geldt de grens van 50.000 kilo voor verpakkingen nog?

Ja, die grens geldt vandaag onverkort. Naar verwachting vervalt zij zodra het producentenregister van de PPWR en de bijbehorende opgaveplicht in Nederland gaan gelden, maar die datum ligt nog niet vast in de Nederlandse regelgeving.

Kan één product onder meerdere UPV-regelingen vallen?

Ja. Een elektronisch apparaat met een ingebouwde batterij, verzonden in een kartonnen doos, roept tegelijk verplichtingen op voor elektronica, batterijen en verpakkingen.